CÁCH PHÂN BIỆT ~られる: BỊ ĐỘNG, KHẢ NĂNG HAY KÍNH NGỮ?

「られる」 trong tiếng Nhật nổi tiếng là điểm ngữ pháp dễ gây nhầm lẫn vì mang nhiều ý nghĩa khác nhau dù có hình thức biến đổi giống hệt nhau, việc nắm vững từng cách dùng sẽ giúp bạn hiểu chính xác ngữ cảnh và diễn đạt tự nhiên như người bản xứ. Qua bài viết dưới đây Kiến Minh sẽ giúp bạn dễ dàng phân biệt các chức năng của「られる」qua các dấu hiệu nhận biết cực kỳ đơn giản và trực quan.

Trong tiếng Nhật, 「られる」 có 4 ý nghĩa chính: ① Thể bị động (受身), ② Thể khả năng (可能), ③ Tôn kính ngữ (尊敬), và ④ Tự phát (自発).

Bạn có thể phân biệt rõ ràng các cách sử dụng này bằng cách quan sát ngữ cảnh, chủ ngữ và loại động từ đi kèm

1. Thể bị động (受身 - Bị / Được)

  • Diễn tả ai (hoặc cái gì) bị/được tác động bởi một hành động của người/vật khác.
  • Xuất hiện ở những động từ nhóm 1 đuôi 「る」, động từ nhóm 2 và động từ nhóm 3 「来る」

            Ví dụ:   しかる (mắng) → しかられる (động từ nhóm 1)

たべる (ăn) → たべられる (động từ nhóm 2)

来る (đến) → こられる

Dấu hiệu nhận biết:

  • Trong câu thường xuất hiện các từ chỉ đối tượng thực hiện hành động đi với trợ từ「~に」 hoặc 「~から」 (bởi / từ...).
  • Chủ ngữ là "người hoặc vật chịu tác động", đi với trợ từ 「~が」.

Ví dụ:

先生に怒られた。
(Tôi bị thầy giáo mắng.) - Bị động với chủ ngữ là người (tôi), đối tượng thực hiện hành động là thầy giáo.

雨に降られて濡れてしまった。
(Tôi bị mắc mưa nên bị ướt.) -  Bị động mang tính phiền phức/thiệt hại.

新しい駅が作られる。
(Một nhà ga mới đang được xây dựng.) - Bị động với chủ ngữ là vật (nhà ga).

2. Thể khả năng (可能 - Có thể)

  • Diễn tả ý nghĩa "có thể làm..." hoặc "có năng lực/điều kiện để làm...".
  • Xuất hiện ở những động từ động từ nhóm 2 và 来る

            Ví dụ:   ほめる (mắng) → ほめられる

来る (đến) → こられる

Dấu hiệu nhận biết:

  • Đối với các tha động từ, trợ từ 「を」 trước động từ thường đổi thành 「が」 (Ví dụ: 「漢字を書く」 → 「漢字が書ける」).
  • Chủ ngữ thường là "con người" hoặc "động vật" - những đối tượng có năng lực thực hiện hành động.

Ví dụ:

刺身が食べられる。
(Tôi có thể ăn được món Sashimi.)

明日の会議には来られる。
(Ngày mai tôi có thể đến cuộc họp.)

3. Tôn kính ngữ (尊敬 - Kính ngữ)

  • Dùng để nâng hành động của người bề trên, thể hiện sự kính trọng trực tiếp đối với họ.
  • Chia động từ: theo thể bị động.

Dấu hiệu nhận biết:

  • Chủ ngữ là người có vai vế cao như "giám đốc", "thầy/cô giáo", "khách hàng"...
  • Có thể thay thế bằng các cấu trúc kính ngữ khác như 「~なさる」「おVになる」.
  • Không xuất hiện đối tượng tác động 「~に」 hay 「~から」 (vì chính người bề trên là người thực hiện hành động).

Ví dụ:

先生は何時ごろ来られますか。(= お見えになりますか)
           
(Mấy giờ thì thầy/cô sẽ đến ạ?)

お客様も食べられますか。(= お召し上がりになりますか)
(Quý khách có dùng bữa luôn không ạ?)

4. Tự phát (自発 - Tự nhiên cảm thấy)

  • Diễn tả cảm xúc, suy nghĩ hoặc ký ức tự nhiên bộc phát hoặc nảy ra trong lòng.
  • Chia động từ: theo thể bị động.

Dấu hiệu nhận biết:

  • Đi kèm với các động từ chỉ cảm xúc, suy nghĩ, cảm giác (思う - nghĩ, 感じる - cảm thấy, 思い出す - nhớ lại, 案じる - lo lắng...).
  • Mang nghĩa "dù thế nào cũng tự nhiên cảm thấy...", "tự nhiên thấy rằng...".

Ví dụ:

幸せを感じられる。

(Tự nhiên tôi cảm thấy hạnh phúc)

彼の将来が案じられる。
(Tự nhiên thấy lo lắng cho tương lai của anh ấy.)

Bảng so sánh & nhận biết nhanh

Cùng một động từ như 「食べられる」「来られる」, nhưng ý nghĩa sẽ thay đổi tùy thuộc vào ngữ cảnh và các từ đi kèm.

Ví dụ

Nghĩa

Dấu hiệu nhận biết

猫に魚を食べられた。

(Bị mèo ăn mất cá.)

Bị động

(受身)

Có trợ từ「~に 」, chịu sự tác động/thiệt hại.

辛いものが食べられる。

(Có thể ăn đồ cay)

Khả năng

(可能)

Trợ từ 「が」, mang nghĩa "có khả năng ăn được".

社長が昼食を食べられる。
(Giám đốc ăn trưa)

Tôn kính ngữ

(尊敬)

Chủ ngữ là người bề trên (giám đốc) thực hiện hành động.

体に異常を感じられる。

(Tự nhiên cảm thấy lạ trong người.)

Tự phát

(自発)

Đi với động từ chỉ cảm giác, tự nhiên diễn ra

4 bước kiểm tra nhanh:

Khi gặp cấu trúc 「られる」, bạn có thể kiểm tra theo thứ tự sau để xác định nghĩa nhanh chóng:

  1. Xác định chủ ngữ

Nếu chủ ngữ là người vai vế cao (giám đốc, thầy cô...) → Khả năng cao là Tôn kính ngữ (尊敬).

  1. Xác định có trợ từ「~に」 hoặc 「~から」 không?

Nếu bị/được ai đó làm gì → Bị động (受身).

  • Có thể thay động từ sang dạng 「Vる+ことができる」 (Có thể làm V) không?

Nếu động từ thường đi với trợ từ 「を」 nhưng được chuyển thành 「が」 và diễn tả năng lực → Khả năng (可能).

  • Có phải là động từ chỉ cảm xúc, tâm trạng ?

Nếu diễn tả cảm xúc tự nhiên bộc phát → Tự phát (自発).

🌸 TRUNG TÂM NHẬT NGỮ KIẾN MINH - DU HỌC KIẾN MINH

📍 Địa chỉ: 27/1 đường Lê Trực, phường Gia Định, TP. Hồ Chí Minh

📞 Hotline: 0938 044 469 – 028 62 868 898 – 0968 438 967

📩 Email: [email protected]

Tin liên quan